Kentsel Mimari Envanteri

Tarihi İstanbul, Tarihi Yarımada, Üsküdar, Kadıköy, Galata Eyüp, Boğaz ve Adalar’ı kapsamaktadır. Bu geniş alan uzun yerleşik tarihiyle yoğun arkeolojik ve kentsel öğelere sahiptir. Özellikle Tarihi Yarımada, Galata, Eyüp gibi tarihi ve kentsel sit alanı olan yerlerde mevcut kültür varlıklarının korunması ve özgün nitelikleriyle geleceğe aktarılmaları büyük önem taşımaktadır.

Kültür Mirası sürdürülebilir sosyal ve ekonomik gelişme için dinamik bir etkendir. Bu çalışmayla Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın kültür varlıklarının korunması yönündeki sorumluluklarından biri yerine getirilmektedir. Kültür varlıklarının mevcut durumlarının incelenmesi, belgelenmesi ve toplu halde sunumu, kentin değerlerinin iyi yönetimi için gerekli güncel verileri sağlamaktadır. Bu kapsamda İstanbul için hazırlanan çalışma kentin kültürel kimliğinin ulusal ve uluslararası düzeylerde tanınması ve tanıtılması açısından yararlı bir araç olacaktır.

Kültür ve Turizm Bakanlığı ile TUBA ortaklığında yürütülen İstanbul Kültür Envanteri projesinin bir yıl olan süresi içinde İstanbul’un kapsanan tüm tarihi alanlarında ayrıntılı envanter çalışması yapılmasının zorluğu göz önünde tutularak, çalışmada seçmeci bir yaklaşım benimsenmiştir. Belirlenen alan doğuda Küçükyalı Arkeolojik Parkından başlamakta, Batıda Silivri’ye (antik Selymbria)’ya kadar uzanmaktadır. Kuzeyde Karadeniz, güneyde Prens Adaları sınır olarak alınmıştır (Şekil 1). Tarihi Yarımada’da öncelikle Dünya Mirası alanları ve kentsel dokunun iyi durumda olan, İstanbul için tipik örnekleri seçilmiştir. . Bunlar arasında evrensel, ulusal ve yöresel önem taşıyan yapılar bulunmaktadır. Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinin üstün değerli anıtsal yapıtları yanında, mahalle ve sokak dokularını biçimlendiren daha mütevazi eserler de yer almaktadır. Mimari önemleri göreceli olarak daha az olsa da, yaşayan tarihi temsil eden bu yapılar konum ve biçimleriyle kentin görünümüne katkıda bulunmakta, İstanbul’un gelişim çizgisi hakkında fikir vermektedirler. Diğer alanlarda, Üsküdar’ın başlıca anıtsal yapıları, külliyeleri, önemli cami ve diğer yapıları arasından bir seçki yapılmıştır (Şekil 2). Adalar bölgesinde daha çok ahşap sivil mimari egemendir (Şekil 3,4).

Envantere giren standart bilgiler kültür varlığının adı, konumu (adres, ada, parsel bilgileri), işlevi, yapım tarihi, tasarlayan mimar, yaptıran kişi, kat sayısı, plan, mekan, cephe özellikleri, kullanılan belli başlı yapı malzemesi ve yapım teknikleri, mülkiyet, koruma statüsü, bugünkü durumu vb. verilerdir. Ayrıca anıtla ilgili yayınlar, çevredeki değişim ve bozulmalar , yapılan onarımlar hakkında bilgi verilmektedir.

Önerimiz envanter çalışmalarının 2010la sınırlı kalmayarak sürdürülmesi ve İstanbul/ Türkiye için beklenen anıt/sit kütüklerinin oluşturulmasıdır; bu ülkemizin kültür değerlerinin geleceğe aktarılması yolunda önemli bir hizmet olacaktır.

Prof.Dr.Zeynep Ahunbay