Kültür Mirası ve Kültür Ekonomisi
Envanter Haritaları Hakkında

Haritalar Üzerinden Eski İstanbul’u Okumak

İstanbul kurulduğundan beri dünya merkezlerinin ilgisini çekmeyi, merak uyandırmayı başarmış bir şehirdir. İstanbul’a olan ilgi seyyahların notları ve çizimleri aracılığıyla, şehre gelemeyenlere ulaştırılmıştır. Bu amaçla, İstanbul için yüzyıllar boyunca çeşitli gravür ve haritalar yapılmıştır.

Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü (IFEA) Müdürü Nora Şeni’nin yönetiminde; çoğunluğu IFEA kütüphanesinde bulunan 15 tarihi İstanbul harita serisi bu projenin hizmetine sunulmuştur. 1776 yılından 2010 tarihine kadar İstanbul için hazırlanan haritalar arasından oluşturulan bu seçki ile İstanbul’un topografik dönüşümü incelenebilir hale getirilmiştir. IFEA ayrıca kütüphanesinde bulunan yaklaşık 500 kadar tarihi haritanın bilgilerinin yer aldığı tanıtım fişlerini de sisteme aktarmıştır. IFEA’da bulunan harita katoloğunu görmek için tıklayınız.

Projeyi IFEA Harita Atölyesi Sorumlusu harita mühendisi Pascal Lebouteiller ve harita mühendisleri Bekir Cantemir, Yakup Candemir, Deniz Soytemiz gerçekleştirmiştir.

Yapılan Çalışmanın Etapları:
İstanbul haritalarını ikiye ayırmak mümkündür. 1776 yılına kadar yapılan tasvir niteliği ağır basan gravürler ve 1776 sonrası yapılan ölçekli haritalar. Bu proje çerçevesinde büyük çoğunluğu IFEA arşivinde bulunan, ölçek gözetilerek yapılmış İstanbul haritaları dijital ortama aktarılmış ve daha sonra günümüz haritaları ile çakıştırılmıştır. Tüm paftalar koordinatlandırılarak ortak bir koordinat sisteminde buluşturulmuştur. Büyük anıtsal yapılar parsel bazında bilgi veren Goad ve Pervititch haritalarında işaretlenmiş ve bina sınırları çizilmiştir. Harita üzerinde aranan yapı işaretlendiğinde öz nitelik bilgileri görülebilmektedir. Böylece tarihi binaların geçirdikleri değişim veya kayıp eserlerin ada parsel bilgilerinin bulunması mümkün hale gelmiştir.

Yapılan Çalışmanın Faydaları:
Bu çalışma sayesinde İstanbul içindeki bir nokta veya bölgenin geçirdiği değişim 1776-2010 yılları arasında takip edilebilmektedir. Koordinatlandırılmış İstanbul haritaları sayesinde İstanbul hakkında çalışma yapan mimar, şehir plancısı, sanat tarihçisi, arkeolog, tarihçi ve demograflar için önemli bir altlık hazırlanmıştır. Böylece, ister bir binanın tarihi süreç içerisinde geçirdiği dönüşüm, ister bir semtin yaşadığı imar hareketleri isterseniz de İstanbul’un yitip giden tarihi dokusu haritalar üzerinden izlenebilmektedir. İstanbul’un günümüz uydu görüntülerini incelerken; 1776 yılına gidebilir, aynı mekanın geçirdiği değişimi iki asır süresince takip edebilirsiniz. Ayrıca; İstanbul’un kayıp tarihi eserlerini bulabilir, bu eserlerin günümüzde nerede oldukları tespit edebilir, eserlerin ada parsel bilgisi gibi detaylarına ulaşabilirsiniz. Günümüze ulaşan İstanbul’un anıtsal eserlerinin eski formları da; bu çalışma çerçevesinde incelenebilir hale getirilmiştir. Bu projenin en önemli sonucu Türkiye’de ilk defa eski haritalar birer arşiv veya efemera malzemesi olmaktan çıkartılarak İstanbul için yapılacak tüm çalışmalara veri sağlayan bir altık malzemesi haline getirilmesi olmuştur.

Projede kullanılan haritalar:
1- 1776 yılında İstanbul için hazırlanan ilk ölçekli harita olan Kauffer’in İstanbul haritası,
2- 1836 yılında Barbié du Bocage tarafından hazırlanan İstanbul Şehir Planı ve kenar mahalleleri haritası,
3- 1836-1837 yıllarında Von Moltke tarafından hazırlanan İstanbul haritası,
4- 1858-1860 yılları arasında Belediye Meclis Mühendisi G. d’Ostoya tarafından hazırlanan Galata, Pera ve Pangaaltı’nı kapsayan harita,
5- 1861-1876 yılları arasında Altıncı Daire-i Belediye tarafından 1/200 ölçeğinde 50 pafta halinde hazırlanan İstanbul’un ilk modern kadastro haritası,
6- 1887-1891 yılları arasında F. Huber tarafından hazırlanan 1/1.000 ölçekli Galata, Taksim ve Pangaaltı’nı içeren haritalar,
7- 1904-1906 yılları arasında Charles E. Goad’un şirketi tarafından, 51 paftadan halinde 1/600 ölçekli yangın sigorta haritası,
8- 1909-1922 yılları arasında hazırlanan 8 paftadan oluşan 1/25.000 ölçekli Boğaziçi haritası,
9- 1911-1913 yılları arasında hazırlanan tüm İstanbul’un Sokak ve anıtsal binalarını ayrıntılı olarak ele alan Alman Mavileri’nin harita endeksi,
10- 1922-1945 yılları arasında hazırlanan Jacques Pervitich tarafından İstanbul’un II. Dünya Savaşı öncesi kentsel dokusu hakkında en ayrıntılı bilgiyi içeren Türkiye Sigortacılar Daire-i Merkeziyesi adına 230 civarında paftadan oluşan haritaların IFEA arşinde olan kısımları
11- 1929 yılında E. Mamboury tarafından hazırlanan İstanbul Seyahat Rehberi,
12- 1934 yılında Osman Nuri Ergin tarafından hazırlanan İstanbul şehir rehberi,
13- 1951 yılında E. Mamboury tarafından hazırlanan Turistik İstanbul haritası,
14- 1970 yılında hazırlanan 10 paftadan oluşan İstanbul’un 1/5.000’lik Hali Hazır Haritası,
15- 2010 yılında hazırlanan İstanbul Güncel Şehir Rehberi.